چگونه بیانی جذاب و تاثیرگذار داشته باشیم

فن بیان

▪️زبان خود را کمی اصلاح کنید تا بخت و اقبال شما لطمه نخورد. (شکسپیر)▪️
تمامی صدا ها وتاثیرهای صوتی، معانی منحصر به خود را دارند رسالت یک نویسنده دانا و تاثیر گذار چه آگاهانه وچه ناآگاهانه ، کاری مهمتر و بزرگتر از نوشتن و خلق یک داستان، نثر ویا نظم می باشد. در واقع یک نویسنده دانا و توانا، اول صدا ها و اصوات را انتخاب می کند و بعد کلمات را. و نتیجه این می شود که شما زمانی که نوشته های یک شاعر یا نویسنده بزرگ مانند فردوسی یا شکسپیر را می خوانید، حتی بدون درک معانی و فهم زبانی، یک قدرت و احساسی را درک میکنید، که این همان اصوات بی صوت در کلماتی است که او با بینش و به درستی در کنار هم ملودی ساحرانه ای را ساخته است .
ما نیز باید دریابیم تا هنگام بیان و تکلم چنین اعتباری را هم برای کلام و هم برای خود وصدای خود به ارمغان آوریم. از نقطه نظر علمی و عملی هرچند تکنیک ها در صدا سازیِ آواز برای خواننده و صداسازی برای بیان نزدیک می باشند، و بین بیان و آواز یک جهش و تبدیل ساده وجود دارد، اما پی بردن به نکات مهم در مورد این دو مقوله نیازمند دقت بیشتری می باشد.
در ابتدای کار برای هر دو منظور باید به هماهنگی اندام صوتی و تنفسی، گسترش صدا، تقویت عضلات تنفس و اندام صوتی پرداخت؛ اما تفاوتی که در کلمات وکلام آوازی با کلامِ صحبت و بیان وجود دارد در این است که در آواز، خواننده مفهوم و مراد را از طریق نظام های ویژه ای از اصوات که همان نغمات و ملودی های موسیقی می باشد منتقل می سازد، اما دربیان و صحبت این کلمه می باشد که در نهایت باید تاثیر گذار باشد. زیرا این کلمه می باشد که حاوی احساس و پیام گوینده و متکلم می باشد .
پس پیغام و انرژی صوتی باید به وسیلۀ مهارت متکلم در کلام نهفته و به شنونده منتقل گردد. که این کار با روش هایی چون زیر و بمی و نوسان، سرعت و کشش، و تاکید و تکیه انجام می شود .
صدا در تکلم و بیان باید دارای چنان وسعت و انعطافی باشد که بتواند تمام احساس و عاطفه کلمه را منتقل سازد و باید طوری در اختیار متکلم قرار بگیرد که، شعف وشگفت زدگی ، شادی و غم، امید و ناامیدی و ده ها مورد دیگر را بتواند با توجه به خواست متکلم در بهترین حالت به شنونده القا کند .
این عمل بدون ایجاد یک توازن ظریف و حساس میان داده های فیزیکی متکلم و انرژی عاطفی او و تقویت تخیل وشعور امکان پذیر نیست.
▪️بیانی متفاوت ومتنوع
قدرت، طنین ،وضوح وحجم صدای خود را با تنوع کلام و بیان می توانید کامل وموثر سازید. متفاوت بودن در بیان و تنوعِ آن برای افرادی که سعی دارند با تاثیر گذاری در دیگران احساسات خود را به بهترین وجه بیانگر باشند به عوامل مهمی بستگی دارد.
همانطور که تنوع در زندگی باعث سرزندگی و علاقه می نماید در تکلم نیز به نوعی می تواند تغیرات مثبتی را به وجود آورد صداهای یکنواخت و بی‌حال و تغییر ناپذیر درست مانند مسیر یکنواخت بعضی از زندگی‌های بی‌روح و روزمره است.
شما برای ارتباط موفق با مخاطب و القای نظر و احساس خود گاهی لازم است صدایتان دارای تنوع وتغیراتی کنترل شده باشد که این متفاوت بودن در بیان وتنوعِ، برای افرادی که سعی دارند با تاثیر گذاری در دیگران احساسات خود را به بهترین وجه بیانگر باشند به عوامل مهم زیر بستگی دارد.
۱- زیروبمی یا ارتفاع صوت
۲- سرعت – کشش
۳- تاکید وتکیه
۴- حجم صدا
۵- مکث
معادل این این پنج نکته از نظر موسیقایی به ترتیب عبارت است ،ملودی وآهنگ – تمپو ،ریتم ومَد – آکسان- طنین -سکوت
✔️زیروبمی یا ارتفاع صوت
آنچه در صدا باعثِ به وجود آمدن زیروبمی می شود، انعطافِ کنترل شده اندام صوتی و فشار بازدم می باشد. زیر و بمی در واقع عنصر موسیقی را به دیالوگ و کلام تزریق کرده و نظر مخاطب را تحت تاثیر قرار می دهد و نیز انتقال و تفهیم کلام را منتقل می کند. و نیز تغییردر ارتفاع به صدای شما درخشش، گرمی و شور و نشاط می‌بخشد. گوینده با آهنگین نمودن کلمه «بله» می تواند معنی این کلمه را به چندین نوع مختلف برای شنونده بیان کند یعنی بله را می توان هم به عنوان تائید به کار برد هم به عنوان سوال هم به عنوان تهدید و خط و نشان که کاربرد این سه مورد در تمام ملیت ها استفاده می شود .
این آهنگ صدای شماست که مشخص می‌کند آیا شما جمله‌ای را بصورت سوالی مطرح می‌کنید یا خبری.
آهنگ صدایتان همچنین غم و شادی و رضایت و عصبانیت و سر زندگی و بی‌حالی و نگرانی و آرامش و نیز سرحالی و خستگی شما را مشخص می‌کند.
در گفتگو‌های روزمره ما بطور غریزی آهنگ صدایمان را برای بروز احساس و منظورمان بکار می‌گیریم. افرادی که اینچنین نیستند و یکنواخت صحبت می‌کنند تنها می‌توانند برای افراد کم خواب موثر باشند.
افرادی که صدایشان بدون تاثیر واصطلاحا صدای گرمی ندارند در واقع از امکانات صوتی در طیفِ وسیع صدای صحبت خود بی اطلاع می باشند، که برای درک بهتر ، در ابتدای کار شما باید به اساس کار زیر و بمی صدا پی ببرید و بعد به پرورش این نوع از صدا ها بپردازید .
زیر و بمی در صدای افراد تا حدود زیادی نیز بستگی به شخصیت ، شغل وعلایق آنها دارد . چنانچه افرادی که با موسیقی حرفه ای سر و کار دارند از نتهای بیشتری در صدایشان استفاده می کنند و فواصل صوتی بیشتری را در صدایشان می یابیم حتی تا فاصلۀ ششم را نیز در صدایشان می یابیم. مثلا دکترها و پرستارها با توجه به شغل .محیط های کاریشان بیشتر صدایشان در محدودۀ دویاسه نت محوریت دارد و یا یک فروشندۀ دوره گرد را نت های بیشتری را در صدای او می یابیم. و یا بیمارانی که داری مشکلات روحی وروانی هستند بیشتر در فواصل دیسونانس (فواصل نامطبوع) مانند دوم کاسته (از دوبه دودیز) و پنجم افزوده (از دوبه سل دیز) صحبت می کنند.
تعداد کمی از مردم صدایشان حالتی یکنواخت و مطلق دارد و هیچ تغییری در آهنگ کلامشان ایجاد نمی‌شود.
ونیز افراد زیادی هستند که از تغییراتِ آهنگ گفتار بصورت تکراری و ملال آور استفاده می‌کنند که این روش هم نوعی روش خواب آور و هیپنوتیزمی است.
شما می‌توانید برای مقابله با این حالت‌‌ها از ضبط صوت کمک بگیرید و صدای خودتان را ضبط کنید و بشنوید. اگر جملاتتان با آهنگ ثابت و ویژه‌ای پایان می‌یابد سعی کنید تغییر دهید و مطابق با مفهوم کلمات آهنگ را بکار ببرید.
به هر حال تلاش برای رهایی از برخی حالت‌ها در ابتدا شاید بد جلوه کند اما مطمئن باشید که برای تبدیل به سخنوری قابل، این روش‌ها تضمینی است.
از موارد مهمی که می تواند زیر و بمی بهتری را در صدا به وجود آورد طنین یا تشدید در صدا می باشد که این کار با بدست آوردن جای صدا صحیح و تمرینات مربوط به تشدید کننده ها امکان بیشتری را برای ما فراهم میسازد.

این قسمت (سرعت در تعداد کلمات – کشش در مصوت ها )
سرعت وکششِ بیان و کلام از تکنیک هایی می باشد که اول نیاز به فهم ودرکِ بار معنایی و عاطفی کلمات دارد ودر واقع این حال وهوا و احساس کلمات و جملات می باشد که سرعت و کشش آنها را با توجه به دانش شما ، کم یا زیاد می کند. از دیگر مفاهیم سرعت و کشش، به معنای تعداد کلماتی است که در یک واحد زمانی بکار می‌بریم.
بهترین میزان سرعت و کشش در تکلم و بیان وابسته به چند عامل است. ویژگی‌های صوتی و آوایی سخنور ، حالت و احساسی ، که با آن تلاش می‌کند مفهومی را بازگو کند، وضع و حالت شنوندگان و مخاطبانش و شرایط قرار گرفتن متکلم از نظر زمان ومکان .
یادگیری سرعت و کشش صحیح در بیان اصولا خیلی زود به دست خواهد آمد و از موارد دیگر کمی آسان تر می باشد. آگاه باشید که سرعت و کشش با توجه به نوع جمله و احساس آن تغییر می کند مثلا هیچگاه یک مطلب فکاهی و طنز را آهسته و با کشش های طولانی بیان نمی کنند و یا یک داستان جنایی و هولناک را اصولا با کشش های طولانی و سرعت کم می خوانند ، البته وضوح و ادای دقیق کلمات نیز نقش مهمی را در این قسمت به عهده دارد. یا اگر شما بخواهید هیجان یک مسابقه اتومبیل رانی را به شوندگان خود منتقل کنید طبیعی است که تند صحبت می‌کنید .
سرعت گفتار در خلق احساس نشاط و شادی یا ترس و عصبانیت و ایجاد تعجب و حیرت به شما کمک می‌کند . در حالیکه سرعت کمِ گفتار برای اظهار همدردی و غم مناسب‌تر است. بیان کند و آهسته برای طرح اطلاعات ظریف و پیچیده موثر است و نیزطرح مطالبی که برای مخاطب زمینه قبلی دارد نیازمند سرعت است.
تحقیقات ثابت کرده‌ است که در مجموع سخنران‌هایی که در گفتار خودشان سرعت بیان دارند صلاحیت علمی و مهارت تفهیم شان بیشتر است.
دو روش خطا و غلط در سخنرانی این است که اولا هنگام صحبت چنان کند و آهسته سخن بگوییم که مخاطب ما خسته شود و ثانیا چنان تند صحبت کنیم که مخاطب از دیدگاه ها و مطالب ما عقب بیفتد و آنها را درک نکند.

از نظر فیزیولوژیکی سرعت و کنترل بیان تا حد زیادی به حرکت سریع و منعطف اندام گفتاری بستگی دارد که با تمرینات مختلف در مبحث صدا سازی به این امکان نیز می توانید دست یابید. از دیگر موارد مهم در این قسمت تنفس و زمانبندی دم و بازدم می باشد که نیاز به مهارت و دانش در نوع تنفس دارد که این کار باید در مکث ها و کلماتی که نیاز به توقف دارند با دم های سریع و عمیق دیافراگمی انجام شود. در بیان با سرعت کند وکشش های بلند نیز شما نیاز به دم های حجیم و عمیق دیافراگمی دارد تا کلمات با وضوح و حجم مناسبی برخوردار باشد. بهترین میزان سرعت سخن وابسته به چند عامل است. ویژگی‌های صوتی و آوایی سخنور ، حالت و احساسی است که با آن تلاش می‌کند مفهومی را بازگو کند، وضع و حالت شنوندگان و مخاطبانش و شرایطی که در آن قرار دارد.

در مورد سرعت در تعداد کلمات نیز بی فایده نیست بدانید که مردم آمریکا معمولا در یک دقیقه ۱۲۰ تا ۱۵۰ کلمه را بکار میبرند.
دانیل وبستر در یک دقیقه به سختی ۹۰ کلمه سخن می‌گفت. فرانکلین روزولت ۱۱۰ کلمه، جان کندی ۱۸۰ کلمه، مارتین لوتر کینگ با ۹۲ کلمه آغار می‌کرد و با ۱۴۵ کلمه به پایان می‌برد

استفاده از ضبط صوت تا حد زیادی در آنالیز و ارزیابی صدای خودتان به شما کمک می کند.

چند نکته در مورد سرعت و کشش در بیان
۱) شخصیت های قهرمان و پیروز، موفقیت شان را با سرعت بیان می کنند
۲) افراد طناز و کمیک کارهای خود و گفتار خود را سریع بیان میکنند.
۳) افرادی که دارای منش اجتماعی بالا هستن اصولا با تامل و کشش های بیشتری صحبت می کنند.
۴) گرفتار شدن و اضهار تاسف را عموما با سریع و بدون تکلف و آسان بیان می کنند.
۵) اعلام خطر با سرعت بیان می شود
۶) اظهارخشم هیجان دستپاچگی برای اشخاصی که دارای شخصیتی خودار منتطقی و متعادل هستند با سرعت کم و طمائنینه بیان می شود.

تاکید و تکیه
تاکید ها و تکیه ها در کلام و بیان، مانند آکسان ها در یک قطعه موسیقایی نت های خاصی را برجسته و نمایان تر می سازند. تاکید و تکیه در بیان هماهنگی خاصی را نسب به زیر و بمی و سرعت با هم، لازم و ملزوم می باشند که ادقام هوشمندانه و آگانه ی سه عنصر می باشد که در انتها به تولید صدا ختم می شود.
از میان سه تکنیک فوق تاکید و تکیه صحیح بر روی کلمات مهم می تواند به فاش سازی مفاهیم روانی و واقعی دیالوگ منجر شود. «مارگارت وبستر از مدرسان تئاتر» این روش را روش تلگرام می نامد. او به هنرجویان خود می گوید که مفهوم کلام شکسبیر همان است که می گوید و آنچه می گوید مفهوم واقعی کلام او می باشد او معتقد است که متکلم و بازیگر باید بتواند با حداقل واژگان اندیشه درونی دیالوگ را به شنونده منتقل سازد. در واقع این حداقل واژگان همان کلماتی هستند که باید برای تاکید انتخاب شوند واین انتخاب درست و آگاهانه می باشد که کلام را آشکار و نمایان کرده و در چشم شنونده کلام را متصور می سازد.
آنچه باعث ایجاد شدت و تاکید در صدای انسانی می شود فشار کنترل شده بازدم بر تارهای صوتی می باشد که این کار خود مهارت و تمرین های خاص خود را می طلبد.تاکید ها و تکیه ها اصولا در یک جمله بیشتر از دو کلمه نباید باشد (البته به بلندی یا کوتاهی جمله بستگی دارد) مثلا اگر بخواهید بگویید «فردا شب به رستوران می رویم و غذایی لذیذ سفارش می دهیم » اگر قصد دارید رستوران را در ذهن مخاطب بگنجانید بهتر است دو کلمه رستوران و لذیذ را محکم تر و موکد بیان کنید و یا هر کلمه دیگر که برایتان مهمتر می باشد. همیشه در تاکید ها به بار معنایی و احساسی کلمات نیز توجه کنید که تاثیر زیادی در انتقال احساس و بیان شما دارد . گاهی مواقع ادای بلند و یا با احساس و نیز آرام اما پرطنینِ یک کلمه موقعیت های موفقیت آمیزی را در ارتباط وبیان شما پدید می آورد.

حجم صدا volume
برای گوینده و سخنران شاید صدای پر قدرت برای بیان و تکلم از اهمیت بالایی برخوردار باشد. البته امروزه دستگاه های الکترونیکی هر نوع صدایی را پر قدرت می‌کند. اما مکان‌ هایی هست که شما میکروفن در اختیار ندارید. مانند کلاس که شما باید تلاش کنید با در اختیار داشتن وضع صدایتان آنرا متناسب با مکان بکار ببرید. بسیاری از عوامل و موانع وجود دارد که شما لازم است با آگاهی از آنها صدایتان را تناسب ببخشید.
کمیت و کیفیت حضور افراد در محیط، صدای خارج از محیط، وضع انعکاس صدا در فضا و موارد دیگر.
اگر شما در جایی زیاد بلند صحبت کنید مخاطبان ممکن است شما را بی‌ادب تلقی کنند اگر خیلی ملایم صحبت کنید ممکن است مطالب شما تفهیم نشود.
یادتان باشد که همیشه صدایتان برای خودتان بلند تر از آن است که به شنونده می‌رسد. به محض اینکه شروع کردید به صحبت، به افرادی که در عقب هستند نگاه کنید اگر ابهامی در چهره دارند بدانید که باید بلندتر صحبت کنید.

مکث pause
مکث و سکوتِ به جا در جمله ویک سخنرانی یکی از کارآمد ترین ابزارهای تاثیر گذار در دست متکلم می باشد. یک لحظه سکوت به جا گاهی می تواند بهتر از یک سخنرانی عملکرد موفق داشته باشد هر چه تسلط و آمادگی شما در سخن گفتن بیشتر شود اهمیت و کاربرد مکث و سکوت را بیشتر در می‌یابید.
مکث و سکوت مناسب گاهی پایان تفکر و نظری را اعلام می‌کند و گاهی فکر جدیدی را برای بررسی خلق می‌کند و شاید تاثیری عاطفی به عبارت و جمله‌ القا کند.
مارک تواین (Mark Twain ، نویسده با ذوق و شوخ طبع و بذله‌گوی مشهور آمریکایی) می‌گوید: «کلمه و واژه مناسب و درست ممکن است نافذ و موثر باشد، اما هیچ کلمه و واژه‌ای موثرتر از یک لحظه سکوت مناسب و بجا نیست».  او معتقد است که مکث بیجا نیز ممکن است موجب خنده و تمسخر شود.
لازم است که به سخنرانی‌های افراد مجرب و مشهور گوش کنیم و به شیوه‌های سکوت کردن آنها در بین گفتارشان برای القای حساس ترین ظرایف مفاهیم توجه کنیم.
وقتی می‌خواهید مکث کنید یادتان باشد که این مکث باید در بین بیان مفهوم مستقلی نباشد بلکه در پایان آن باشد در غیر این‌صورت شنونده و مخاطب خود را از پیامتان دور می‌کنید.
مهم‌تر از همه چیز اینکه هیچگاه از صداها مصوت های کشیده شده مانند: اَ «Uh»، اِ «eh» اوم «um» در گفتارتان استفاده نکنید. این صداها موجب آزار می‌شوند و موجب تردید شنونده به هوشمندی و تعقل سخنران می‌گردد.