انبساط و تنفس

تنفس دیافراگمی

رهایی عضلات و تنفس صحیح و تاثیر آن بر تکلم و آواز
یونانیان ورومیان در قدیم از کسانی بودند که ارتباط میان تنفس صحیح وبیان و آواز تاثیر گذار را به درستی درک وشناسایی نمودند .در دوره رنسانس این تجربیات به طور جدی پیگیری شد و بیشتر این اتفاق و تعلیم و آموزش صدا در عهد الیزابت شروع شد و تا زمان طرفداران فصیح گویی و فاخر خوانی یا دکلاماسیون ( کسانی بودند که اهمیت نفس در تربیت صدا را جزء مهمترین و اولین بخش صدا آموزی قرار دادند وحرکات وتمرینات ورزشی ،مختص به شیوه های تنفس صحیح را ابداع نمودند ) ادامه یافت . البته بسیاری از این تمرینات با بی رونق شدن دکلاماسیون کنار گذاشته شد ودر مورد تنفس دو اصل مهم ماندگارشد؛
۱) کنترل بازدم از طریق عضلات میان دنده ها
۲) تنفس از راه عضلات دیافراگمی

که روش های مختلف برای فن اول تا اوخر قرن نوزدهم شناخته شد ولی در مورد فن دوم و روشهای دستیابی به این شیوه هنوز برای بعضی از مدارس موسیقی در اروپا و کشورهای پیشرفته دراین حوزه در بوته آزمایش وبحث می باشد.
تا قبل از سال ۱۸۰۰ میلادی اهمیت ارتبا ط تنفس و تولید صوت به هیچ عنوان مورد توجه نبود وتنها چیزی که به آن اهمیت داده نمی شد تاثیرات صوتی بود .اما در حدود سال ۱۸۵۰ بعضی از طرفداران و جانبدارا ن فصیح گویی و دکلاماسیون با روشهایی چون نجوا گویی، خمیازه کشی، قراردادن دست مشت شده بین آرواره ها ،اقراق گویی و…..سعی نمودند گشودگی مجرای صوت را حفظ کنند و صدا را بسط و گسترش دهند و بعدها نیز افرادی دیگردر رابطه با این مسائل پیشروی هایی داشتند .
در اوایل قرن بیستم معلمان آواز و بیان نیز بیکار ننشستند و تمرینا ت تجربی زیادی مانند، راحتی وعدم انقباض در حلق وحنجره ،آرواره ها وانتهای زبان را به تمرینات قبلی افزودند. این متد ها و تکنیک ها به مرور از سوی عالمان صدا مورد بررسی و تایید قرارگرفت وجزءاصول پایه شد وبه جهت زود بازده بود ن این تمرینات برای صدا سازی جای خود را در این علم باز نمود .
امروزه در آموزش صدا سازی و تربیت صدا با توجه به دانش پیشینیان و تجربۀ معلمان و اساتید حاضر در این فن ، نوآواری ها و متد های جدیدی در مورد نفس گیری کشف وابداع گردیده است که تمام این تجربیات ومتدها ،به تکنیک نفس گیری صحیح که لازمۀ یک خط آواز ی پایدار وثابت می باشد کمک می کند .البته تکنیک تنفس صحیح بدون فرم صحیح بدن ،عملی نا شدنی وناممکن است به همین علت هنرجوی آوازوبیان ابتدا باید قبل از تمرینات تنفس به تمرینات رها سازی و تنش زدایی عضلات بدن واندام آوازی بپردازد . (احتمال دارد خواننده با روش های غلط نفس گیری و فرم بدن نیز بخواند که در این صورت دچار مشکلات بسیاری می گردد که در بین مباحث مختلف به یک یک آنها اشاره شده است)
تنفس صحیح وبکار گیری نفس،برای تولید صوت به هماهنگی چهار گزینه کلی بستگی دارد.
۱) عدم تنش وانقباض در عضلات و فرم صحیح اعضا ی بدن
۲) تمرینات و حرکات ورزشی برای عضله سازی وتقویت اندام تنفسی.
۳) هماهنگ نمودن تمام اعضای تنفسی و بدن از دم تا بازدم ،با ترتیبی معین .(اگر بخواهیم آواز خوانی را به یک ورزش تشبیه کنیم ، به هیچ عنوان بی ربط نیست چرا که ورزشکار با توجه به وضعیت درست بدن و تمام ارگانیزم بدنی خود به هدفش که پیروزی است فکر و حرکت می کند. زمانی که یک فوتبالیست می خواهد توپی را به طرف دروازه شوت کند تمام ظرایف را در نظر می گیرد. چگونگی حالت ایستادن، میزان سرعت ضربه به توپ ،با کدام قسمت پا به کدام قسمت توپ ضربه وارد کند و… این همان هماهنگی ای می باشد که ما به نوعی دیگر در آواز به آن نیازداریم)
۴) مطالعه وآشنایی دقیق با اندام تنفسی و صوتی که این عامل تا حد زیادی در موارد بالا، یاری دهنده و تسهیل کننده است. (در واقع خوانده باید تصوری دقیق از عملکرد و شکل اندام آوازی را در هنگام اجرا برای خود به تصویرکشد)
صدا و عملکرد نفس
در هنگام ورود هوا به شش ها با در نظر گرفتن مراحل بالا باید مراقب باشید که ورود هوا کاملا بی صدا و از راه بینی باشد . برای اینکار باید دم وبازدم را با کمک عضلات شکم و دیافراگم انجام داد و می بینید که هر قدر نیز هوا را با سرعت به داخل و بیرون دهید صدایی به وجود نمی آید ( البته در صورتی که مجرایی بینی گرفتگی نداشته باشد.)
با کم ترین احساس نیاز شش ها به هوا ،به طور همزمان دیافراگم به پایین می افتد و فشار هوا در اطراف محیط بدن، هوای مورد نیاز را با فشار به شش ها می فرستد. بعد از انباشته شدن هوا ،دیافراگم به بالا حرکت کرده و با کمک عضلات میان دنده ها نفس را کنترل شده به تارهای صوتی می رساند(دیافراگم بیشتر شبیه یک دستگاه دم آهنگری عمل می نماید و یا یک فنر ارتجاعی)
توجه به چند نکتۀ مهم قبل از تمرینات تنفس شانه ها و بالا تنه همواره در تمرینات تنفس و برای آوازخوانی و تکلم به این نکته توجه داشته باشید که نفس گیری با سینۀ برآمده و شانه ها به طرف بالا در این تمرینات نادرست می باشد و مکانیزم دیافراگم ورزونانس سینه را تحت تاثیر منفی قرار می دهد در این حالت به صدا فشار وارد می شود و نیز باعث کشیدگی عضلات گردن می شود و این تنش ها شدیداً بر روی صدا تاثیر گذار می باشد . وهمچنین می تواند باعث اتلاف انرژی نیز باشد.
دقت داشته باشید که در هنگام تنفس ،سینه باید پهن و فراخ باشد ،ستون فقرات کاملا صاف و دنبالیچه نیز زیر باسن قرار نگیرد ،شانه ها باید کاملا در حالت طبیعی و هم سطح باشند (نه افتاده نه بالا رفته) و زمانی که تنفس انجام می شود و هوا به درون شش ها نفوذ می کند از برجسته شدن قسمت بالایی قفسه سینه خودراری شود ؛ولی قسمتهای پایینی وشکمی برخلاف بالا باز و کمی گسترده می شود .تنفس در این حالت نفس را طولانی نموده و نیز به خواننده فرصت می دهد جملات طولانی را استوار تر و بهتر بخواند ونیز این امکان را به خواننده می دهد تا فواصل و نت های گمنامی را در صدای خود کشف نماید. (با اطمینان می گویم گه تنفس عمیق به هنگام بم خوانی و اوج خوانی ،نیم تا یک پرده به وسعت صدا می افزاید)
شانه های افتاده وسینه فرورفته
این حالت منفی در فیگور اعضا، می تواند در حد بسیار زیادی به آواز و توانایی های صوتی در قسمتهای بم صدا لطمه وارد سازد ،از نفس گیری صحیح وکنترل عضلات قفسه سینه و حرکت دقیق دیافراگم نیز جلو گیری می کند. شانه افتاده وسینه فرورفته جزء یک از بیماری های آناتومی استخوان می باشد که به وسیله عادت های نامناسب مانند نشستن و… ومشاغل زیان بار وسنگین به وجود می آید . خوشبختانه امروزه با پیشرفت علوم پزشکی و تمرینات ورزشی مناسب وکاملا علمی تمام این مشکلات مرتفع می گردد.
حالت سر وگردن:
یکی از مواردی که همواره من در کارگاه آواز به هنر جویان مکرر هشدار می دهم حالت سر وگردن می باشد .هر کس عادت دارد گردن وسر خود را به حالتی نگاه دارد و احساس می کند به دینامیک صدای ی بهتری می رسد. بعضی نیز در قسمتهای اوج و یا بم به تغییر حالت می پردازند وبعضی نیز به صورت ندانسته سر وگردن را در وضعیت بدی قرار می دهند .اگر چه هنرجو، در ظاهرشاید موفق شود اما تمام این حرکات غلط بوده و(البته گاهی نیز چنین نیست و به هیچ عنوان صوت مطلوبی به وجود نمی آید) مطمئنا فرد را دچار تنش و انقباض نموده و صوت خروجی را دچار بحران و بی کیفیت می سازد و با فشار به حنجره باعث فشار به صدا نیز می شود و حالتی خفه به صدا می دهد و با انقباض در عضلات گردن وانعکاس آن به عضلات زبان وانقباض در زبان، در تولید صوت خدشه وارد می کند. (البته در توضیح این مطلب لازم است بدانید که خواننده در هنگام آواز خوانی با چرخش سر وگردن با بیننده وشنونده خود ارتباط برقرار می نماید و تمام این ممنوعیت ها به این معنا نیست که ما در طول برنامه با گردنی خشک و بدون انعطاف به آواز بپردازیم ،بلکه سر وگردن در این حرکات باید در هر شرایطی تحت محوریت بدن وستون فقرات باشد و نکته ای که باید همواره دقت شود ، وضعیت تراز، و نود درجۀ سر وگردن نسبت به بدن می باشد) بهترین وضعیت برای سر ، یک زاویه نود درجه از زیر چانه نسبت به گردن است واز طرفین نیز باید گوشها در مرکز شانه ها قرار بگیرد ودیگر اینکه احساس کنید بدن شما از سر وگردن آویزان است وسر در حا ل حمل بدن می باشد.
گودی کمر ومشکلات ستون فقرات
از دیگر مشکلاتی که بر روی عملکرد دیافراگم و قفسه سینه تاثیر به سزایی دارد گودی کمر و خمیدگی در ستون فقرات می باشد.گودی کمر بر فرم صحیح بدن تاثیر گذاشته وسینه را در حالت بالا قرار می دهد و همچنین باسن را در وضعیت نامناسبی قرار می دهد .گودی کمر می تواند در بیشتر قسمت های اندام تنفس تاثیر منفی بگذارد.
اگر بینی شما به هر علتی دارای گرفتگی می باشد و یا نتوانستید بدون صدا با بینی نفس گیری کنید نفس کشیدن با بینی را فقط درهنگام تمرینات انجام می دهید ودر هنگام آواز خوانی جدی با دهان نفس بگیریم . به دو علت

۱) زیرا اگر نتوانید به تکنیک مکش تنفس با دیافراگم دست یابید زمان نفس گیری با بینی طولانی می شود و ما در هنگام آواز خوانی و قت زیادی نداریم مخصوصا در قطعات ضربی و ریتمیک .

۲) نفس با بینی اگر صحیح انجام نشود تولید صدا می کند و ما دچار مشکل می شویم .برای نفس گیری با دهان نیز باید لبها را به صورت گفتن مصوت آ شکل دهیم عمیق و بدون صدا نفس بگیریم . ریتم نفس چه برای دم وچه برای بازدم باید حفظ شود.نباید نفس را در سینه نگه داریم وحبس کنیم در هنگام آواز خوانی تا انتهای نفس خود را استفاده نکنید و زمانی که یک پنجم نفس مانده به پایان برسد باید مجداداً نفس گیری کنید تا دچار تنش نشوید . به هر روی انجام تمرینات مختلف برای روش تنفس صحیح ،باید در هر زمانی که موقعیت مناسب میباشد انجام شود و این گونه تنفس به صورت عادت وبدون فکر وتصمیم گیری انجام شود.

ویدیوی زیر عملکرد دیافراگم در تنفس رو نمایش می دهد

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *